Τι είναι η γονική αποξένωση
Η έρευνα έχει δείξει ότι πρόκειται για μια μορφή ενδοοικογενειακής βίας και παιδικής κακοποίησης.
Η γονική αποξένωση –όταν η σχέση του ενός γονέα με το παιδί βλάπτεται από τον άλλο γονέα– μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες. Πολλοί νομικοί και ψυχολόγοι γνωρίζουν το φαινόμενο της γονικής αποξένωσης εδώ και δεκαετίες, αλλά για διάφορους λόγους, υπάρχουν και αυτοί που αρνούνται την ύπαρξή του ή ότι αυτό αποτελεί στην πραγματικότητα ένα είδος ενδοοικογενειακής κακοποίησης.
Η έρευνα έχει δείξει ότι η γονική αποξένωση είναι μία μορφή ενδοοικογενειακής βίας και παιδικής κακοποίησης (Harman et al, 2016b, 2018. Templar et al, 2017). Στις ΗΠΑ, 22 εκατομμύρια παιδιά και γονείς υποφέρουν από τη γονική αποξένωση. Στην Αυστραλία έχει αναγνωριστεί ως μορφή ενδοοικογενειακής βίας και στη Βραζιλία εφαρμόστηκε η ποινικοποίηση της.
Αρχικά, ας κάνουμε διάκριση μεταξύ του όρου «Σύνδρομο Γονικής Αποξένωσης» και γονικής αποξένωσης. Η γονική αποξένωση περιλαμβάνει συμπεριφορές που κάνει ένας γονέας για να βλάψει τη σχέση μεταξύ του παιδιού και του άλλου γονέα. Το Σύνδρομο Γονικής Αποξένωσης, από την άλλη πλευρά, επινοήθηκε από τον Δρ. Richard Gardner, το 1985, για να περιγράψει τον αντίκτυπο αυτών των συμπεριφορών σε ένα παιδί. Ένα ερώτημα είναι αν γονική αποξένωση είναι κάποιο είδος ψυχικής διαταραχής.
Ο όρος «γονική αποξένωση» δεν περιλαμβάνεται στο Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM, το οποίο είναι ένα εγχειρίδιο που προσφέρει μια κοινή γλώσσα και τυπικά κριτήρια που χρησιμοποιούν οι πάροχοι ψυχικής υγείας για την ταξινόμηση των ψυχικών διαταραχών). Ωστόσο, ο όρος “παιδί που επηρεάζεται από δυσφορία γονικής σχέσης” έχει προστεθεί στην πιο πρόσφατη έκδοση του DSM, το DSM-5.
Ο αποξενωτικός γονέας μπορεί να κακολογήσει τον άλλο γονέα στο παιδί για να το κερδίσει. Ή ο γονέας αυτός μπορεί να ανασυνθέτει γεγονότα του παρελθόντος για να κάνει το παιδί να πιστέψει φρικτά και αναληθή πράγματα για τον άλλο γονέα ή να εμποδίσει τον άλλο γονέα να περάσει χρόνο με το παιδί. Ο γονέας αυτός μπορεί επίσης να παρεισφρύει υπερβολικά (π.χ. συχνή αποστολή γραπτών μηνυμάτων) στον χρόνο ανατροφής του παιδιού από τον άλλο γονέα ή να κάνει ψευδείς ισχυρισμούς κακοποίησης προκειμένου να περιορίσει τον χρόνο του άλλου γονέα με τα παιδιά επ’ αόριστον. Το αποτέλεσμα είναι ότι το παιδί μπορεί να αισθάνεται εξαιρετικά αρνητικό προς τον στοχευμένο γονέα για αδικαιολόγητους λόγους.
Αυτές οι συμπεριφορές εμφανίζονται πιο συχνά όταν τελειώνει η σχέση των γονέων μεταξύ τους και μπορεί να είναι ιδιαίτερα οξείες εάν, μετά τον χωρισμό, ο ένας γονέας δεν μπορεί να αφήσει τη σχέση να τελειώσει. Οι συμπεριφορές συχνά κλιμακώνονται αν ο ένας γονέας ξαναπαντρευτεί και θέλει να «σβήσει» εντελώς τον άλλον. Αλλά η γονική αποξένωση μπορεί επίσης να συμβεί και όταν οι γονείς είναι ακόμα μαζί.
Η γονική αποξένωση συχνά συγχέεται με την απομάκρυνση (estrangement) αλλά δεν είναι το ίδιο πράγμα. Η απομάκρυνση μπορεί να συμβεί όταν ένας γονέας είναι καταχρηστικός ή έχει ελλείψεις που βλάπτουν ή επιβαρύνουν τη σχέση του με το παιδί. Για παράδειγμα, ένας γονέας μπορεί να έχει μια ψυχική ασθένεια ή άλλο πρόβλημα που καθιστά δύσκολη την υγιή επικοινωνία με το παιδί. Ως αποτέλεσμα, το παιδί μπορεί να μην θέλει να έχει μεγάλη επαφή μαζί του. Σε τέτοιες περιπτώσεις, το παιδί θα εκφράσει αμφιθυμία απέναντι στον γονέα -η γονική αποξένωση, από την άλλη πλευρά, είναι όταν οι ενέργειες του ενός γονέα βλάπτουν σκόπιμα τη σχέση που έχει το παιδί με τον άλλο γονέα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το παιδί αισθάνεται ελάχιστη έως καθόλου ενοχή για τα αρνητικά του συναισθήματα προς τον αποξενωμένο γονέα. Οι κλινικοί γιατροί πρέπει να είναι καλύτερα εκπαιδευμένοι για να αναγνωρίζουν πότε υπάρχει γονική αποξένωση ή απομάκρυνση ή και οι δύο συμπεριφορές ταυτόχρονα.
Πόσο συχνή είναι;
Πολλοί αποξενωτικοί γονείς χρησιμοποιούν στερεότυπα για το φύλο και την ανατροφή των παιδιών για να κερδίσουν δασκάλους, φίλους, ακόμη και δικαστές και ψυχολόγους στο δικαστήριο. Για παράδειγμα, ένας γονέας μπορεί να πει στον δάσκαλο της κόρης του ότι ο άλλος γονέας δεν τη φροντίζει αρκετά γιατί δουλεύει πολλές ώρες.
Παρά τον αυξανόμενο όγκο της βιβλιογραφίας σχετικά με τη γονική αποξένωση, δεν γνωρίζουμε πόσοι άνθρωποι βιώνουν αυτές τις συμπεριφορές. Τα περισσότερα από όσα γνωρίζουμε για τις επιπτώσεις της γονικής αποξένωσης στα παιδιά βασίζονται σε μικρές κλινικές ή νομικές μελέτες. Δεν υπάρχουν ακόμη πολλές μεγάλης κλίμακας μελέτες για τον επιπολασμό της γονικής αποξένωσης ή για τα διαφορετικά αποτελέσματα στα παιδιά, και για το πώς αλλάζουν τα αποτελέσματα με την πάροδο του χρόνου. Πάντως η έρευνα μέχρι τώρα που έχει δημοσιευτεί σχετικά με το θέμα υποδηλώνει ότι τα αποξενωμένα παιδιά και οι γονείς υφίστανται πολλές αρνητικές συνέπειες. Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν ψυχολογικές διαταραχές όπως άγχος, κατάθλιψη, κατάχρηση ουσιών, ακόμη και ο στοχασμός ή η απόπειρα αυτοκτονίας. Μπορούν επίσης να εμφανιστούν μειώσεις στις επιδόσεις των παιδιών στο σχολείο και μείωση της παραγωγικότητας της εργασίας των γονέων.
ΠΗΓΗ: Έντυπο «Περί Υγείας»