Άσκηση, εντερικό μικροβίωμα και διαβήτης τύπου 2: Τι δείχνει η έρευνα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
Νέα στοιχεία για τον ρόλο της άσκησης στην πρόληψη και διαχείριση του διαβήτη τύπου 2 φέρνουν στο φως οι έρευνες που πραγματοποιούνται στο Εργαστήριο Βιοχημείας, Φυσιολογίας και Διατροφής της Άσκησης του Τμήματος Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη στενή σύνδεση ανάμεσα στη συστηματική φυσική δραστηριότητα και το εντερικό μικροβίωμα, ανοίγοντας νέους δρόμους για την πρόληψη αλλά και την αντιμετώπιση του διαβήτη τύπου 2.
Πίσω από την ερευνητική προσπάθεια βρίσκεται η Χαρά Δελή, αναπληρώτρια καθηγήτρια του Τμήματος Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, η οποία μίλησε για τις τελευταίες εξελίξεις γύρω από το συγκεκριμένο επιστημονικό πεδίο.
Ο διαβήτης τύπου 2 αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τα συστήματα υγείας διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία της Διεθνούς Ομοσπονδίας Διαβήτη, περισσότεροι από 537 εκατομμύρια ενήλικες ηλικίας 20 έως 79 ετών ζούσαν με τη νόσο το 2021, ενώ σχεδόν οι μισοί παρέμεναν αδιάγνωστοι.
Η πάθηση χαρακτηρίζεται από αυξημένα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα, κυρίως εξαιτίας της μειωμένης αποτελεσματικότητας της ινσουλίνης. Αρκετές φορές προηγείται το στάδιο του προδιαβήτη, κατά το οποίο ο οργανισμός εμφανίζει ήδη μεταβολικές διαταραχές χωρίς να έχει εκδηλωθεί πλήρως η νόσος.
Όπως επισημαίνει η κ. Δελή στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, στους βασικότερους παράγοντες κινδύνου συγκαταλέγονται η κληρονομικότητα, η παχυσαρκία και η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας. Καθοριστικός είναι και ο ρόλος των σκελετικών μυών, οι οποίοι ευθύνονται για το μεγαλύτερο ποσοστό της πρόσληψης γλυκόζης που διεγείρεται από την ινσουλίνη. Ως αποτέλεσμα, η αντίσταση των μυών στη δράση της ινσουλίνης θεωρείται ένας από τους κύριους μηχανισμούς που οδηγούν στην εμφάνιση του διαβήτη τύπου 2.
Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, το επιστημονικό ενδιαφέρον έχει στραφεί και σε έναν ακόμη σημαντικό παράγοντα: το εντερικό μικροβίωμα. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά σύνθετο οικοσύστημα περισσότερων από 100 τρισεκατομμυρίων μικροοργανισμών που κατοικούν στον γαστρεντερικό σωλήνα και επηρεάζουν κρίσιμες λειτουργίες του οργανισμού, όπως τον μεταβολισμό, την άμυνα του ανοσοποιητικού συστήματος, τη φλεγμονή και την ενεργειακή ισορροπία.
Όταν η σύνθεση του μικροβιώματος βρίσκεται σε ισορροπία, συμβάλλει ουσιαστικά στη διατήρηση της υγείας. Αντίθετα, η διαταραχή αυτής της ισορροπίας, γνωστή ως δυσβίωση, έχει συνδεθεί με την εμφάνιση πολλών χρόνιων νοσημάτων, ανάμεσά τους και ο διαβήτης τύπου 2.
Μελέτες δείχνουν ότι τα άτομα με διαβήτη τύπου 2 παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές στη σύσταση του εντερικού μικροβιώματος σε σχέση με τα υγιή άτομα. Η δυσβίωση συνοδεύεται από αυξημένη παρουσία μικροοργανισμών που ενισχύουν τις φλεγμονώδεις διεργασίες και από μείωση βακτηρίων με αντιφλεγμονώδη δράση.
Παράλληλα, παρατηρείται χαμηλότερη παρουσία ωφέλιμων βακτηρίων που παράγουν λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου (SCFAs), ουσίες που φαίνεται να ενισχύουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη και να συμβάλλουν στη ρύθμιση του μεταβολισμού της γλυκόζης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι μεταβολές αυτές δεν εμφανίζονται μόνο μετά τη διάγνωση της νόσου. Σύμφωνα με την κ. Δελή, ενδείξεις δυσβίωσης καταγράφονται ήδη από το στάδιο του προδιαβήτη, στοιχείο που υποδηλώνει ότι το εντερικό μικροβίωμα εμπλέκεται στα πρώτα στάδια εξέλιξης της νόσου.
Υπό αυτό το πρίσμα, η αναζήτηση στρατηγικών που μπορούν να βελτιώσουν τη σύνθεση του εντερικού μικροβιώματος αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η συστηματική άσκηση φαίνεται να αποτελεί μία από τις πιο υποσχόμενες παρεμβάσεις.
Η αερόβια άσκηση, η προπόνηση με αντιστάσεις, ο συνδυασμός τους αλλά και η διαλειμματική προπόνηση υψηλής έντασης (HIIT) έχουν ήδη αποδειχθεί αποτελεσματικά εργαλεία στην πρόληψη και διαχείριση του διαβήτη τύπου 2. Τα οφέλη τους συνδέονται κυρίως με τη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη, την καλύτερη λειτουργία των μυών και τη μείωση της χρόνιας φλεγμονής χαμηλού βαθμού.
Πιο πρόσφατες μελέτες αναδεικνύουν και έναν ακόμη πιθανό μηχανισμό δράσης της άσκησης. Η τακτική φυσική δραστηριότητα φαίνεται να αυξάνει την ποικιλομορφία του εντερικού μικροβιώματος, να περιορίζει την παρουσία παθογόνων μικροοργανισμών και να ενισχύει την ανάπτυξη ωφέλιμων βακτηρίων.
Έρευνες σε αθλητές και άτομα με υψηλά επίπεδα φυσικής δραστηριότητας έχουν καταγράψει αυξημένη παρουσία βακτηρίων όπως τα Akkermansia, Bifidobacterium, Faecalibacterium και Roseburia, τα οποία συνδέονται με καλύτερη μεταβολική υγεία και μεγαλύτερη παραγωγή ευεργετικών μεταβολιτών.
Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, η ακριβής επίδραση της άσκησης στο εντερικό μικροβίωμα ατόμων με προδιαβήτη και διαβήτη τύπου 2 παραμένει αντικείμενο έρευνας.
Όπως αναφέρει η κ. Δελή:
«Στο Εργαστήριο Βιοχημείας, Φυσιολογίας και Διατροφής της Άσκησης του Τμήματος Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας πραγματοποιείται αυτή την περίοδο ερευνητική μελέτη με στόχο τη διερεύνηση της σχέσης μεταξύ συστηματικής άσκησης, εντερικού μικροβιώματος και διαβήτη τύπου 2.
Οι ερευνητές εξετάζουν κατά πόσο η σύσταση του μικροβιώματος διαφοροποιείται από τον φυσιολογικό μεταβολισμό γλυκόζης στον προδιαβήτη και στον διαβήτη τύπου 2, καθώς και αν η συστηματική άσκηση μπορεί να επιφέρει ευεργετικές μεταβολές στη μικροβιακή κοινότητα του εντέρου.
Παράλληλα, διερευνάται εάν οι αλλαγές αυτές συνοδεύονται από βελτίωση του γλυκαιμικού ελέγχου και άλλων φυσιολογικών και βιοχημικών δεικτών υγείας. Τα αποτελέσματα της μελέτης αναμένεται να συμβάλουν στην καλύτερη κατανόηση του ρόλου που μπορεί να διαδραματίζει η άσκηση στη διαμόρφωση του εντερικού μικροβιώματος και, κατ’ επέκταση, στην πρόληψη και αντιμετώπιση του διαβήτη τύπου 2».