Γιατί οι γυναίκες ζουν περισσότερο, αλλά με περισσότερα προβλήματα υγείας
Η γήρανση του πληθυσμού συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες προκλήσεις της σύγχρονης εποχής. Ωστόσο, η συζήτηση γύρω από το συγκεκριμένο φαινόμενο συχνά δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη τις διαφορές που σχετίζονται με το φύλο.
Οι κοινωνικές ανισότητες που αναπτύσσονται και συσσωρεύονται σε όλη τη διάρκεια της ζωής επηρεάζουν σημαντικά την κατάσταση της υγείας, την οικονομική ανεξαρτησία και τις συνθήκες διαβίωσης των ανθρώπων κατά την τρίτη ηλικία.
Από τι επιβαρύνονται περισσότερο οι γυναίκες
Οι επαγγελματικές διαδρομές, τα επίπεδα εισοδήματος, ο βαθμός πρόσβασης σε κοινωνικούς πόρους και η ανάληψη της φροντίδας τρίτων συνθέτουν μια πραγματικότητα που δεν μπορεί να ερμηνευθεί αποκλειστικά με βιολογικά κριτήρια.
Επιπλέον, οι ίδιες οι γυναίκες δεν γερνούν υπό τις ίδιες συνθήκες. Η ηλικία, η οικονομική κατάσταση, η οικογενειακή μορφή, το εκπαιδευτικό επίπεδο και η επαγγελματική πορεία διαφοροποιούν σημαντικά τις ευκαιρίες διαβίωσης. Η αναγνώριση αυτής της ετερογένειας κρίνεται απαραίτητη για την κατανόηση της μακροζωίας και τη διαμόρφωση πολιτικών που προάγουν μια υγιέστερη και πιο δίκαιη γήρανση.
Στην ανάδειξη αυτών των θεμάτων συμβάλλει η Mónica Ramos, γεροανθρωπολόγος και τεχνική συντονίστρια του Κοινωνικού Ομίλου UNATE, που απαρτίζεται από την UNATE και το Ίδρυμα PEM. Διδάκτωρ Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης και συγγραφέας του βιβλίου «Πώς να γερνάς ως γυναίκα: δυσκολίες, ευκαιρίες και προκλήσεις», η Ramos μελετά τις επιπτώσεις του φύλου και του κοινωνικού περιβάλλοντος στη γηριατρική φροντίδα.
Η μελέτη της φεμινιστικής γεροανθρωπολογίας
Σύμφωνα με την ειδικό, η προσέγγιση της γήρανσης υπό το πρίσμα του φεμινισμού έχει καθυστερήσει, καθώς οι διεκδικήσεις επικεντρώθηκαν ιστορικά σε άλλα πεδία, όπως τα πολιτικά δικαιώματα και η εργασιακή ισότητα. Όπως επισημαίνει η ίδια: «Μέχρι τώρα, πολύ λίγο. Στις δεκαετίες του εξήντα και του εβδομήντα του περασμένου αιώνα έγιναν κάποιες έρευνες, αλλά ήταν οι εξαιρέσεις στον κανόνα. Έκτοτε, αυτή η οπτική κερδίζει έδαφος και της δίνεται όλο και περισσότερη προσοχή.
Εγώ η ίδια ασχολούμαι περισσότερα από τριάντα χρόνια με τη μελέτη της φεμινιστικής γεροανθρωπολογίας, αλλά αυτό δεν είναι κάτι συνηθισμένο. Αυτή η έλλειψη έμφυλης οπτικής στον τομέα της γήρανσης οφείλεται κυρίως στο ότι η γεροντολογία δεν είναι ακόμη αρκετά φεμινιστική, δηλαδή δεν λαμβάνει υπόψη τις διαφορές που διαπερνούν τους άνδρες και τις γυναίκες σε αυτό το πεδίο».
Οι διαφορετικές διαδρομές ζωής οδηγούν σε άμεσες οικονομικές ανισότητες στην τρίτη ηλικία. Οι διακοπές στην εργασία και η απασχόληση σε χαμηλά αμειβόμενους τομείς αποτυπώνονται στο συνταξιοδοτικό χάσμα, το οποίο αγγίζει το 32% στο συνολικό σύστημα.
Η Ramos υπογραμμίζει: «Έτσι είναι. Στην πραγματικότητα, βρίσκεται γύρω στο 32% στο σύνολο του συστήματος. Οι άνδρες έχουν συνήθως μέση σύνταξη μεταξύ 1.400 και 1.500 ευρώ, ενώ στην περίπτωση των γυναικών κυμαίνεται μεταξύ 900 και 1.000 ευρώ. Από την άλλη πλευρά, αν κοιτάξουμε τις γυναίκες που τώρα αρχίζουν να συνταξιοδοτούνται, αυτό το χάσμα μειώνεται στο 18%. Αυτό συμβαίνει επειδή οι επόμενες γενιές είχαν πρόσβαση σε υψηλότερο εκπαιδευτικό επίπεδο, σε καλύτερες δουλειές και, ως εκ τούτου, σε καλύτερες συντάξεις».
Υψηλότερο προσδόκιμο, επιβαρυμένη υγεία
Παρά το υψηλότερο προσδόκιμο ζωής των γυναικών, τα επιπλέον χρόνια συνοδεύονται συχνά από επιβαρυμένη υγεία. Παράλληλα, η υπερβολική επιβάρυνση με τη φροντίδα των μελών της οικογένειας οδηγεί σε σωματική και ψυχική εξάντληση. Για την αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης, η ερευνήτρια τονίζει: «Έχουν δημιουργηθεί πλέον λέσχες κακών μητέρων, ίσως είναι η στιγμή να δημιουργήσουμε λέσχες κακών γιαγιάδων».
Τέλος, η Ramos υπογραμμίζει την ανάγκη αλλαγής των κοινωνικών αντιλήψεων μέσα από την εκπαίδευση και τα μέσα ενημέρωσης, σημειώνοντας πως η προετοιμασία για την τρίτη ηλικία πρέπει να ξεκινά από νωρίς, καθώς η γήρανση δεν αυτοσχεδιάζεται.