Αύξηση του ποσοστού της γήρανσης και της υπεργηρίας στην Ελλάδα με διαφορές ανά νομό, σύμφωνα με νέα έρευνα
Μια πληθώρα σημαντικών στοιχείων για το ποσοστό της γήρανσης στην Ελλάδα παρατίθεται στο 11ο τεύχος της σειράς «Flash News» με θέμα «Ηλικιωμένοι και υπερήλικες στην Ελλάδα, οι χωρικές διαφοροποιήσεις της γήρανσης», ένα ψηφιακό ενημερωτικό δελτίο που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του χρηματοδοτούμενου από το ΕΛΙΔΕΚ (υλοποιημένου από τον ΕΛΚΕ του Παν. Θεσσαλίας) Ερευνητικού Προγράμματος «Δημογραφικά Προτάγματα στην Έρευνα και Πρακτική στην Ελλάδα».
Στην συγκεκριμένη έρευνα, οι καθηγητές Βύρων Κοτζαμάνης και Βασίλης Παππάς (Παν. Θεσσαλίας και Παν. Πατρών, αντίστοιχα), και η Μυρσίνη Φωτοπούλου (υποψήφια διδάκτωρ στο Παν. Θεσσαλίας) επικεντρώνονται στο φαινόμενο της γήρανσης του πληθυσμού των ελληνικών νομών, αξιοποιώντας τις εκτιμήσεις της ΕΛΣΤΑΤ για τον πληθυσμό της Ελλάδας, και αποτυπώνουν σε συνοδευτικούς χάρτες τις γεωγραφικές διαφοροποιήσεις που παρατηρούνται σήμερα.
Η μέση και η διάμεση ηλικία του πληθυσμού της Ελλάδας αυξήθηκαν κατά 14,7 έτη η πρώτη (έναντι 30,0 το 1951 και 44,7 σήμερα) και κατά 19,1 η δεύτερη (26,4 το 1951, 45,7 το 2021).
Μεταξύ άλλων, οι ερευνητές αναφέρουν ότι υπάρχουν σημαντικές γεωγραφικές διαφορές στο ποσοστό της γήρανσης, καθώς σε μια μικρή ομάδα έξι νομών το ποσοστό αυτό είναι χαμηλότερο του 20% και αντιθέτως, στους μισούς σχεδόν νομούς της χώρας (25 στους 51 καθώς δεν συμπεριλαμβάνεται το Άγιον Όρος) οι 65 και άνω υπερβαίνουν το 24%.
Ειδικότερα, σε 11 από τους νομούς αυτούς, το ειδικό βάρος των 65+ είναι ιδιαίτερης σημασίας καθώς ξεπερνάει το 26% (με ακραίες περιπτώσεις την Άρτα και την Ευρυτανία).
Η γήρανση χαρακτηρίζει κυρίως την ηπειρωτική Ελλάδα με τους ορεινούς της νομούς να καταγράφουν ποσοστά σαφώς υψηλότερα του μέσου εθνικού όρου με εξαίρεση την Ξάνθη, το δίπολο Αττικής- Βοιωτίας και τον νομό Θεσσαλονίκης.
Σε αντίθεση με τους ηπειρωτικούς νομούς, τα στοιχεία της έρευνας δείχνουν ότι όλοι σχεδόν οι νομοί του Αιγαίου είναι πολύ λιγότερο «γερασμένοι».
Επισημαίνεται πως η ύπαρξη δομών «φιλοξενίας» μέχρι και το 2021 ανανέωσε προσωρινά τον πληθυσμό των νομών του Βορείου Αιγαίου (Χίου, Σάμου, Λέσβου) ενώ η δημογραφική δυναμικότητα του Νοτίου Αιγαίου και των τριών εκ των τεσσάρων νομών της Κρήτης επιβράδυναν σημαντικά τη «γήρανσή» τους.
Σύμφωνα τους ερευνητές συνεπώς, η χώρα βρίσκεται στην κατεύθυνση «προς την ταχύτατη γήρανση ενός μεγάλου τμήματος της ηπειρωτικής Ελλάδας, που αν δεν ανατραπεί, θα υποθηκεύσει τις όποιες προσπάθειες της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξη του χώρου αυτού». Η αποτροπή της φυγής των νέων και η προσέλκυση και εγκατάσταση στις περιοχές αυτές νεανικού πληθυσμού, αναφέρουν χαρακτηριστικά οι επιστήμονες, «είναι αναγκαία αν δεν επιθυμούμε να βρεθούμε πολύ σύντομα -και όχι το 2050- σε μια μη αναστρέψιμη πλέον κατάσταση, με ένα μεγάλο τμήμα της χώρας μας να χάνει συνεχώς πληθυσμό και ταυτόχρονα να έχει περισσότερους από τρεις ηλικιωμένους στους 10 εναπομείναντες κατοίκους του».
Σε σχέση με την «υπεργηρία», το ειδικό βάρος δηλ. των 85 και άνω στον συνολικό πληθυσμό, οι ερευνητές εξετάζουν τις αναλογικά ακόμη μεγαλύτερες αποκλίσεις από τον εθνικό μέσο όρο (3,5%) καθώς σε 7 από 51 νομούς τα ποσοστά «υπεργηρίας» το 2020 (>5%) είναι ήδη 1,5 φορά υψηλότερα από αυτά του μέσου όρου. Οι νομοί αυτοί βρίσκονται σχεδόν όλοι στο δυτικό τμήμα της ηπειρωτικής Ελλάδας (μεταξύ των οποίων η Φωκίδας και η Ευρυτανία), η οποία, μαζί με τη ανατολική Μακεδονία, καταγράφουν ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά. Αυτά τα στοιχεία έρχονται σε αντίθεση με το ανατολικό ηπειρωτικό τμήμα της χώρας και τον νησιώτικο χώρο, που έχουν χαμηλότερα ποσοστά υπεργηρίας (ακραία περίπτωση τα Δωδεκάνησα, τα οποία μαζί με την Ξάνθη έχουν τα χαμηλότερα, <2%).
Οι ερευνητές καταλήγουν λοιπόν πως η χώρα κινείται «προς έναν εκρηκτικό συνδυασμό γήρανσης και «υπεργηρίας» σε περισσότερους από έναν στους τέσσερις νομούς της Ελλάδας, γεγονός που σημαίνει ότι θα υπάρχει σε λίγα χρόνια -πολύ πριν το 2050- μια ομάδα νομών στους οποίους το 1/3 του πληθυσμού θα έχει ηλικία 65 ετών και άνω και ταυτόχρονα ένας στους τέσσερις ηλικιωμένους που ζουν εκεί θα είναι 85 ετών και άνω».
Τέλος, δεδομένου μάλιστα ότι στις μετά το 1970 γενεές παρατηρείται μείωση των γάμων και αύξηση των διαζυγίων, καθώς και του ποσοστού όσων δεν θα έχουν παιδιά, ένα διαρκώς αυξανόμενο πλήθος ηλικιωμένων θα βρεθεί μετά τα 65 του με πολύ λίγα άτομα στο στενό του οικογενειακό περιβάλλον την τελευταία περίοδο της ζωής του. «Το κράτος προνοίας -και όχι η οικογένεια- θα κληθεί επομένως να καλύψει όλο και περισσότερο τις ανάγκες των ατόμων αυτών», τονίζουν οι ερευνητές.
Ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Βύρων Κοτζαμάνης, υπογράμμισε μιλώντας στο Αθηναϊκό- Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων:
«Η δημογραφική γήρανση που είχε υποτιμηθεί επί δεκαετίες, αποτελεί πλέον και στην Ελλάδα ένα από τα κυρία θέματα προβληματισμού. Στον δημόσιο διάλογο, όμως, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στις οικονομικές επιπτώσεις της αύξησης σε εθνικό επίπεδο του ποσοστού και του πλήθους των 65 ετών και άνω, ενώ ελάχιστα συζητείται η «γήρανση μέσα στη γήρανση»- η ταχύτατη δηλαδή αύξηση των 85 ετών και άνω. Τα υψηλά αυτά ποσοστά γήρανσης και «υπεργηρίας» σε μια σειρά νομών της χώρας μας δεν είναι δυνατό να μην μας προβληματίζουν και αν δεν ληφθούν έγκαιρα μέτρα θα βρεθούμε πολύ σύντομα σε μια μη αναστρέψιμη κατάσταση, υποθηκεύοντας ταυτόχρονα την κοινωνική, οικονομική και εδαφική μας συνοχή».