Οι επιπτώσεις του κορονοϊού στην ψυχολογία μας
Γράφει ο Ζαχαριάς Λουκάς-Ίαν, Ψυχολόγος-Συνθετικός Ψυχοθεραπευτής.
Τα νέα πως ο κορονοϊός έφτασε στη χώρα μας έχουν προκαλέσει ποικίλες αντιδράσεις στην κοινωνία. Όπως και σε άλλες χώρες, παρατηρείται το φαινόμενο του πανικού -το οποίο εκδηλώνεται με καταστάσεις υπερκαταναλωτισμού, ξενοφοβίας και αντικοινωνικών συμπεριφορών. Η πλειοψηφία φαίνεται να έχει συνειδητοποιήσει την κατάσταση και λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα προστασίας με ψύχραιμο τρόπο. Τα μέτρα περιορισμού τα οποία έχουν ληφθεί για την καταπολέμηση του ιού, είναι αναμφίβολα μια πρωτόγνωρη εμπειρία και μας επηρεάζουν όλους στην καθημερινότητα μας και στην ψυχολογία μας.
Καλούμαστε να λάβουμε προσωπικές αποφάσεις που περιορίζουν την κίνησή μας, με αποτέλεσμα να επηρεάζονται οι κοινωνικές μας σχέσεις, οι υποχρεώσεις μας προς τρίτους και η επαγγελματική μας ζωή. Τα ερωτήματα είναι πολλά για το μέλλον και η αβεβαιότητα γεννά τον φόβο. Όμως, η ένταση του φόβου και η διάρκειά του είναι παράγοντες, που παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ψυχική μας υγεία, και σε αυτούς τους δύο παράγοντες θα πρέπει να επικεντρωθούμε.
Η ένταση του φόβου έχει άμεση σχέση με το πώς αντιλαμβάνεται ο καθένας από εμάς τον υποκειμενικό και αντικειμενικό κίνδυνο. Για παράδειγμα, μπορεί κάποιος να φοβάται πάρα πολύ τις επιπτώσεις του ιού στην υγεία του. Έτσι, προχωρά σε μαζικές αγορές προϊόντων, αγνοεί τους πραγματικούς κινδύνους της εξάπλωσης του ιού και τηρεί τα μέτρα όσον αφορά αποκλειστικά στη δική του προστασία και όχι του συνόλου. Επιδεικνύει αντικοινωνική συμπεριφορά και δικαιολογεί αυτήν τη συμπεριφορά στον φόβο που έχει προκληθεί από τις εξελίξεις.
Η σωστή πληροφόρηση αντισταθμίζει τους υποκειμενικούς κινδύνους και βοηθά στον έλεγχο της έντασης του φόβου. Βέβαια, οι άνθρωποι αντιδρούμε συναισθηματικά σε πληροφορίες που μας απασχολούν, με αποτέλεσμα, αρκετά συχνά, το περιεχόμενο της πληροφορίας να μην γίνεται απόλυτα αντιληπτό και κατανοητό. Για παράδειγμα, όταν πολλοί άκουσαν πως θα χρειαστεί αυτό-περιορισμός ένιωσαν εγκλωβισμένοι. Αντέδρασαν με το να επισκεφθούν τις καφετέριες, να περπατήσουν σε πολυσύχναστους δρόμους και να επιδιώξουν την ανθρώπινη επαφή. Δηλαδή, στο άκουσμα του αυτό-περιορισμού πολλοί αντέδρασαν συναισθηματικά και έπραξαν ακριβώς το αντίθετο. Η πληροφόρηση λοιπόν, χρειάζεται να γίνεται με ήρεμο και υπεύθυνο τρόπο από όλους μας.
Η λανθασμένη πληροφόρηση μπορεί να οδηγήσει σε λάθος εκτίμηση της κατάστασης και να πυροδοτήσει πανικό. Είναι σημαντικό για τη δημόσια υγεία, να ακούμε τις οδηγίες από τους ειδικούς και να προσαρμόζουμε τη ζωή μας με βάση αυτές τις οδηγίες. Σχεδόν το σύνολο του πληθυσμού έχει επηρεαστεί κατά κάποιον τρόπο -σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό- από την παρούσα κρίση.
Ο αυτό-περιορισμός μπορεί να είναι μια δυσάρεστη εμπειρία για κάποιους. Η απομάκρυνση από αγαπημένα πρόσωπα και ασχολίες, η αίσθηση του εγκλωβισμού, η αβεβαιότητα για το μέλλον και την εξέλιξη της κατάστασης, και η ταραχή που φέρνει σε κοινωνικές υποχρεώσεις είναι μερικοί από τους παράγοντες που επηρεάζουν έντονα την ψυχολογική μας κατάσταση. Σε προηγούμενες περιπτώσεις καραντίνας έχουν αναφερθεί περιστατικά αυξημένου θυμού, αυξημένου άγχους και δυσφορίας. Τώρα που ζητείται από εμάς να αυτό-περιοριστούμε, δηλαδή να θέσουμε τον εαυτό μας σε κατάσταση καραντίνας, ίσως παρατηρήσουμε παρόμοιες αντιδράσεις.
Παράγοντες που παίζουν σημαντικό ρόλο στην ψυχική υγεία του πληθυσμού σε καταστάσεις κρίσης είναι:
- Η σωστή και έγκυρη πληροφόρηση των ατόμων που βρίσκονται σε αυτοπεριορισμό. Αυτό θα βοηθήσει τα άτομα να συνεχίσουν την προσπάθεια τους και να μην νιώσουν μόνοι στην προπάθεια που καταβάλουν στο πλαίσιο των μέτρων για τον περιορισμό της νόσου.
- Χρειάζεται να υπάρχει αποτελεσματική ενημέρωση. Για ένα θέμα που αφορά την κοινωνική μας ευθύνη απέναντι στις ευπαθείς ομάδες, η ενημέρωση πρέπει να πραγματοποιείται σε όλες τις πλατφόρμες ενημέρωσης και να γίνεται κατανοητή σε όλες τις κοινωνικές ομάδες. Έτσι, επιτυγχάνεται μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή και αποφεύγεται η κοινωνική σύγκρουση και απομάκρυνση.
- Οι αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχολογία συνδέονται με την αίσθηση του περιορισμού/εγκλωβισμού. Τα άτομα που αυτο-περιορίζονται εθελοντικά ή συμφωνούν με το μέτρο της καραντίνας βιώνουν λιγότερα αρνητικά συμπτώματα.
- Η συνεχής τροφοδοσία της αγοράς βοηθά στην μείωση άγχους του πληθυσμού που ανησυχεί, για την ασφάλεια του και την έλλειψη απαραίτητων αγαθών.
- Είναι χρήσιμο να τονίζεται από τα ΜΜΕ η σπουδαιότητα της κοινωνικής συνεισφοράς μέσω του αυτοπεριορισμού επαφών και κινήσεων.
Ήδη ο Παγκόσμιος Οργανισμός υγείας έχει εκδώσει οδηγίες για πιθανούς τρόπους διαχείρισης των συναισθηματικών εντάσεων που δημιουργούνται από την τωρινή κρίση. Ο περιορισμός της ενασχόλησης μας με την πληροφόρηση για τις δραματικές εξελίξεις παγκοσμίως, βοηθάει στο να παραμένουμε ψύχραιμοι. Αν θέλουμε να ενημερωθούμε για τις εξελίξεις διαλέγουμε έγκυρες πηγές πληροφόρησης και συγκεντρωνόμαστε σε αυτές. Προστατέψτε τον εαυτό σας και βοηθήστε όπου μπορείτε. Η προσφορά βοηθάει συναισθηματικά και εμάς αλλά και τους παραλήπτες της βοήθειας μας. Θυμηθείτε πως υπάρχουν άτομα τα οποία έχουν θεραπευτεί πλήρως και έχουν λάβει εξιτήριο από το νοσοκομείο. Βοηθήστε τα παιδιά να κατανοήσουν την κατάσταση και να εκφράσουν συναισθήματα φόβου. Συζητήστε μαζί τους και βοηθήστε τα να καταλάβουν τα μέτρα προσωπικής υγιεινής. Είναι λογικό να επιζητούν τα παιδιά την προσοχή των γονιών, ακόμη περισσότερο, σε μια τέτοια περίοδο. Διατηρήστε κάποιου είδους πρόγραμμα στη μέρα σας και την εβδομάδα σας. Η τηλεόραση ας χρησιμοποιείται με πρόγραμμα και όχι ανεξέλεγκτα όλη την ημέρα. Μοιραστείτε την εμπειρία σας με άτομα τα οποία εμπιστεύεστε.
Ας αφοσιωθούμε στην αυτό-φροντίδα αυτόν τον καιρό. Διαβάστε, ζωγραφίστε, γυμναστείτε. Απολαύστε την ζωή στο σπίτι. Για αυτούς που η εργασία είναι διέξοδος από τα προβλήματα και πλέον αισθάνονται πως δεν έχουν τρόπο αποφόρτισης, ίσως είναι μια ιδιαίτερα δύσκολη εποχή. Αν νιώθετε πως δυσκολεύεστε αρκετά αυτόν τον καιρό να ανταπεξέλθετε, μιλήστε με κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας. Από κοινού, θα μπορέσετε να βρείτε τρόπους αποφόρτισης που θα σας βοηθήσουν να μείνετε ψύχραιμοι και αισιόδοξοι.
