Τα άτομα με κοιλιοκάκη εμφανίζουν φλεγμονή και πόνο στο έντερο όταν καταναλώνουν γλουτένη. Πρόκειται για μια αυτοάνοση πάθηση, στην οποία το ανοσοποιητικό σύστημα αντιδρά στις πρωτεΐνες της γλουτένης.
Στους ανθρώπους με κοιλιοκάκη, η έκθεση στη γλουτένη προκαλεί φλεγμονή στο έντερο. Η επανειλημμένη έκθεση οδηγεί σταδιακά σε βλάβη του λεπτού εντέρου, κάτι που μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στην απορρόφηση βιταμινών και θρεπτικών συστατικών.
Παρακάτω εξετάζουμε αναλυτικά τα συμπτώματα της κοιλιοκάκης, τη διαδικασία διάγνωσης, τους παράγοντες κινδύνου και τη διατροφή χωρίς γλουτένη.
Τι είναι η κοιλιοκάκη;
Η κοιλιοκάκη είναι μια αυτοάνοση διαταραχή, κατά την οποία το ανοσοποιητικό σύστημα αντιδρά αρνητικά στη γλουτένη που βρίσκεται στο σιτάρι και σε άλλα δημητριακά.
Με τον καιρό, η πάθηση προκαλεί βλάβες στις λάχνες του εντέρου —τις μικρές προεξοχές που απορροφούν τα θρεπτικά συστατικά— περιορίζοντας έτσι τη συνολική απορρόφηση και οδηγώντας σε ποικίλα προβλήματα υγείας.
Συνήθως προκαλεί γαστρεντερική δυσφορία μετά την κατανάλωση τροφών που περιέχουν γλουτένη.
Η κοιλιοκάκη επηρεάζει περίπου 1 στα 100 άτομα παγκοσμίως, και πολλοί δεν γνωρίζουν ότι την έχουν. Υπολογίζεται ότι έως και 2,5 εκατομμύρια άτομα στις Ηνωμένες Πολιτείες πάσχουν χωρίς διάγνωση.
Ο μόνος τρόπος να αποφευχθούν τα συμπτώματα είναι η πλήρης αποφυγή της γλουτένης.
Ποια είναι τα συμπτώματα της κοιλιοκάκης;
Τα συμπτώματα διαφέρουν σημαντικά από άτομο σε άτομο, από ήπια έως σοβαρά, και μπορούν να μεταβληθούν με την πάροδο του χρόνου. Κάποιοι δεν εμφανίζουν κανένα σύμπτωμα ή τα εκδηλώνουν αργότερα στη ζωή τους. Συχνά, η διάγνωση προκύπτει όταν εμφανιστεί ανεπάρκεια θρεπτικών συστατικών ή αναιμία.
Στα παιδιά είναι πιο πιθανό να εμφανιστούν πεπτικά συμπτώματα όπως:
-
Κοιλιακός πόνος
-
Φούσκωμα
-
Αέρια
-
Χρόνια διάρροια ή δυσκοιλιότητα
-
Ναυτία
-
Εμετός
-
Ανοιχτόχρωνα, δύσοσμα κόπρανα
-
Λιπαρά κόπρανα που επιπλέουν
Άλλα, μη πεπτικά συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:
-
Απώλεια βάρους
-
Κόπωση
-
Κατάθλιψη ή άγχος
-
Πόνος στις αρθρώσεις
-
Πληγές στο στόμα
-
Εξάνθημα (δερματίτιδα ερπητοειδής)
-
Περιφερική νευροπάθεια (μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα στα άκρα)
Η βλάβη στο έντερο μπορεί να οδηγήσει σε ελλείψεις βιταμινών Β12, D και Κ, καθώς και σιδηροπενική αναιμία.
Συμπτώματα στα παιδιά
Όταν η απορρόφηση θρεπτικών συστατικών περιορίζεται, τα παιδιά μπορεί να εμφανίσουν:
-
Καθυστέρηση στην ανάπτυξη
-
Χαμηλό ανάστημα
-
Απώλεια βάρους
-
Φθορά στο σμάλτο των δοντιών
-
Αλλαγές στη διάθεση
-
Καθυστερημένη εφηβεία
-
Κοιλιακό άλγος ή διάρροια
Η έγκαιρη μετάβαση σε διατροφή χωρίς γλουτένη μπορεί να αποτρέψει αυτές τις επιπτώσεις. Η βλάβη στο έντερο συνήθως αρχίζει να επουλώνεται μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Αιτίες και παράγοντες κινδύνου
Η κοιλιοκάκη μπορεί να εμφανιστεί σε οποιονδήποτε, όμως είναι συχνότερη σε λευκούς και σε γυναίκες. Επίσης, είναι κληρονομική — άτομο με συγγενή πρώτου βαθμού που έχει κοιλιοκάκη έχει περίπου 1 στις 10 πιθανότητες να την αναπτύξει.
Σχετίζεται επίσης με άλλες παθήσεις όπως:
-
Σύνδρομο Down
-
Σύνδρομο Turner
-
Διαβήτης τύπου 1
-
Θυρεοειδίτιδα Hashimoto
Άλλοι πιθανοί, αλλά λιγότερο τεκμηριωμένοι, παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν:
-
Πρώιμη έκθεση σε γλουτένη
-
Πολλές ιογενείς λοιμώξεις στην παιδική ηλικία
-
Συγκεκριμένοι γενετικοί δείκτες (π.χ. HLA-DQ2, HLA-DQ8)
Διάγνωση
Η διάγνωση περιλαμβάνει συνήθως ιατρικό ιστορικό, εξετάσεις αίματος, γενετικό έλεγχο και ενδοσκοπική βιοψία.
Στις εξετάσεις αίματος αναζητούνται αντισώματα όπως anti-tTG και anti-EMA. Εάν υπάρχει υποψία, γίνεται βιοψία του λεπτού εντέρου για να επιβεβαιωθεί η διάγνωση.
Η πάθηση συγχέεται εύκολα με:
-
Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου
-
Νόσος του Crohn
-
Νόσος του Whipple
-
Γιάρδωση
-
Υπερανάπτυξη βακτηρίων στο λεπτό έντερο
-
Παρενέργειες φαρμάκων (όπως τα ΜΣΑΦ)
Διατροφή χωρίς γλουτένη
Η απομάκρυνση της γλουτένης από τη διατροφή οδηγεί συνήθως σε βελτίωση των συμπτωμάτων μέσα σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες.
Στα παιδιά, το έντερο επουλώνεται συνήθως σε 3–6 μήνες, ενώ στους ενήλικες μπορεί να χρειαστούν αρκετά χρόνια.
Είναι σημαντικό να γνωρίζει κανείς ποια προϊόντα περιέχουν γλουτένη, καθώς μπορεί να βρίσκεται και σε απροσδόκητα σημεία, όπως στην οδοντόκρεμα ή σε καλλυντικά.
Τροφές που περιέχουν ή δεν περιέχουν γλουτένη
Περιέχουν γλουτένη:
-
Σιτάρι, κριθάρι, σίκαλη
-
Ζυμαρικά, ψωμί, δημητριακά
-
Μπύρες και ποτά με βάση τα δημητριακά
-
Επεξεργασμένα τρόφιμα (π.χ. σούπες, σάλτσες, γλυκά)
Δεν περιέχουν γλουτένη:
-
Κρέας και ψάρια
-
Φρούτα και λαχανικά
-
Ρύζι, κινόα, φαγόπυρο
-
Προϊόντα με σήμανση «χωρίς γλουτένη»
Σύμφωνα με τον Αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA), ένα τρόφιμο μπορεί να φέρει την ένδειξη «χωρίς γλουτένη» μόνο αν περιέχει λιγότερο από 20 μέρη ανά εκατομμύριο (ppm) γλουτένης.
Πρέπει όλοι να ακολουθούν διατροφή χωρίς γλουτένη;
Παρόλο που η διατροφή χωρίς γλουτένη έχει γίνει δημοφιλής, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ότι ωφελεί άτομα που δεν έχουν κοιλιοκάκη ή ευαισθησία στη γλουτένη.
Η γλουτένη περιέχεται σε τροφές πλούσιες σε θρεπτικά συστατικά όπως σίδηρο, φυτικές ίνες και ασβέστιο. Πριν την απομάκρυνση των τροφών αυτών, είναι καλό να συμβουλεύεστε επαγγελματία υγείας.
Ποια είναι η θεραπεία;
Η βασική θεραπεία είναι η αποφυγή γλουτένης.
Αν υπάρχει δερματίτιδα ερπητοειδής, φαρμακευτική αγωγή όπως η δαψόνη μπορεί να βοηθήσει, χωρίς όμως να αντικαθιστά τη διατροφή.
Ορισμένα άτομα ωφελούνται από συμπληρώματα βιταμινών και μετάλλων.
Ερευνητές εξετάζουν νέες θεραπείες για να κάνουν τη ζωή με κοιλιοκάκη πιο εύκολη στο μέλλον.
Επιπλοκές
Η χρόνια έκθεση στη γλουτένη μπορεί να προκαλέσει:
-
Αναιμία
-
Τριχόπτωση
-
Οστεοπόρωση
-
Έλκη στο λεπτό έντερο
-
Σπάνια, λέμφωμα
Σε ελάχιστες περιπτώσεις, αναπτύσσεται «ανθεκτική κοιλιοκάκη», που δεν βελτιώνεται μετά από 12 μήνες αποχής από τη γλουτένη, κυρίως σε άτομα άνω των 50 ετών.
Συχνές Ερωτήσεις
Ποια είναι 5 βασικά συμπτώματα της κοιλιοκάκης;
-
Πόνος στην κοιλιά
-
Φούσκωμα
-
Αέρια
-
Ναυτία
-
Διάρροια ή δυσκοιλιότητα
Πώς ξεκινά η κοιλιοκάκη;
Εμφανίζεται μετά την έναρξη κατανάλωσης γλουτένης, σε άτομα με γενετική προδιάθεση.
Τι νιώθει κάποιος με αδιάγνωστη κοιλιοκάκη;
Πεπτικά ενοχλήματα, αναιμία, ανεξήγητη απώλεια βάρους, ελλείψεις θρεπτικών συστατικών.
Μπορεί η κοιλιοκάκη να εμφανιστεί ξαφνικά;
Ναι, μπορεί να αναπτυχθεί σε οποιαδήποτε ηλικία, ακόμα και αν προηγουμένως δεν υπήρχαν συμπτώματα.
Συμπέρασμα
Η κοιλιοκάκη είναι μια αυτοάνοση διαταραχή στην οποία η γλουτένη προκαλεί φλεγμονή και βλάβες στο λεπτό έντερο. Αν και δεν υπάρχει θεραπεία, η πλήρης αποχή από τη γλουτένη μπορεί να εξαλείψει τα συμπτώματα και να προλάβει τις επιπλοκές.
