Νέα έρευνα προβλέπει ποιοι θα πάθουν κατάθλιψη
Το αμυλοειδές βήτα και η σεροτονίνη μπορεί να είναι τα κλειδιά για την πρόβλεψη ποιος θα αναπτύξει κατάθλιψη στα τέλη της ζωής
Εγκέφαλος και κατάθλιψη
Οι εγκέφαλοι ασθενών με κατάθλιψη στο τέλος της ζωής τους εμφανίζουν περισσότερες κίτρινες έως κόκκινες περιοχές (σαρώσεις στα αριστερά), υποδεικνύοντας υψηλότερα επίπεδα πρωτεΐνης βήτα αμυλοειδούς και περισσότερες μπλε περιοχές (σαρώσεις στα δεξιά), υποδεικνύοντας χαμηλότερα επίπεδα μεταφορέα σεροτονίνης. Και τα δύο απεικονιστικά μέτρα είναι δείκτες της κατάθλιψης στο τέλος της ζωής.
Αναζητώντας τρόπους για την απεικόνιση του ανθρώπινου εγκεφάλου για τα πρώτα σημάδια γήρανσης και γνωστικής έκπτωσης, οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Johns Hopkins εντόπισαν πρόσφατα το μοτίβο που συνδέει τη συσσώρευση αμυλοειδών πρωτεϊνών βήτα (Αβ) (που σχετίζονται με τη γνωστική έκπτωση αργότερα στη ζωή) με τη μείωση σεροτονίνης, τη χημική ουσία του εγκεφάλου που βελτιώνει τη διάθεση. Το μοτίβο – που παρατηρείται με έναν μαθηματικό αλγόριθμο χρησιμοποιώντας δεδομένα που συλλέχθηκαν από τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (PET) σε ηλικιωμένους ενήλικες – μπορεί να βοηθήσει στην πρόβλεψη εάν ένα άτομο είναι πιθανό να αναπτύξει κατάθλιψη αργότερα στη ζωή του.
Οι ερευνητές λένε ότι τα ευρήματά τους, που δημοσιεύτηκαν διαδικτυακά στις 13 Σεπτεμβρίου 2021, στο περιοδικό Translational Psychiatry, υποδηλώνουν ότι όσο περισσότερο ένα άτομο εκφράζει αυτό το μοτίβο, τόσο πιο σοβαρή μπορεί να είναι η κατάθλιψη.
«Το μοναδικό με τις σαρώσεις PET είναι ότι μας επιτρέπουν να εξετάζουμε χημικές ουσίες που εντοπίζονται στον εγκέφαλο σε σχέση με τις πρωτεΐνες Αβ που σχετίζονται με την απώλεια μνήμης», λέει η Gwenn Smith, Ph.D., Καθηγήτρια Richman για το Αλτσχάιμερ και τις σχετικές άνοιες στο Τμήμα Ψυχιατρικής και Επιστημών Συμπεριφοράς στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Johns Hopkins και συμπληρώνει «Είναι θεμελιώδες για τη δουλειά μας επειδή μπορέσαμε να δοκιμάσουμε υποθέσεις από προηγούμενη έρευνα σε ποντίκια με άνοια για τη μελέτη απεικόνισης στον ανθρώπινο εγκέφαλο».
Η κατάθλιψη όψιμης ζωής, μια από τις πιο κοινές ψυχιατρικές διαταραχές μεταξύ των ηλικιωμένων, αναφέρεται σε μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο — σε ορισμένες περιπτώσεις για πρώτη φορά. Σύμφωνα με το Ίδρυμα Health in Aging της Αμερικανικής Γηριατρικής Εταιρείας, μεταξύ 1% και 2% των Αμερικανών ενηλίκων άνω των 65 ετών έχουν σοβαρή κατάθλιψη – με περισσότερες γυναίκες από άντρες να αναφέρουν ότι πάσχουν από κατάθλιψη. Ωστόσο, η κοινωνία προτείνει ότι οι αριθμοί μπορεί στην πραγματικότητα να είναι υψηλότεροι επειδή οι ηλικιωμένοι ενήλικες είναι λιγότερο πιθανό από τους νεότερους να παραδεχτούν ή ακόμα και να συνειδητοποιήσουν ότι έχουν κατάθλιψη. Η κατάθλιψη στο τέλος της ζωής συνδέεται με μεγαλύτερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης.
Στη μελέτη οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 40 συμμετέχοντες άνω των 60 ετών, οι οποίοι κατανεμήθηκαν ομοιόμορφα μεταξύ ανδρών και γυναικών. Από τους συμμετέχοντες, 20 ήταν χωρίς φαρμακευτική αγωγή και εμφάνιζαν κατάθλιψη στο τέλος της ζωής τους χωρίς διπολικά ή ψυχωτικά συμπτώματα. Τα δεδομένα τους συγκρίθηκαν με αυτά από μια ομάδα ελέγχου 20 υγιών, μη καταθλιπτικών ηλικιωμένων ενηλίκων.
Όλοι οι συμμετέχοντες έκαναν ποικίλες εξετάσεις, συμπεριλαμβανομένων φυσικών και νευρολογικών εξετάσεων, εργαστηριακών και τοξικολογικών εξετάσεων και ψυχιατρικών και νευροψυχολογικών αξιολογήσεων. Έκαναν επίσης μια τυπική εξέταση Mini-Mental State – ένα τεστ που χρησιμοποιείται για τον εντοπισμό της γνωστικής εξασθένησης – καθώς και μια ψυχιατρική συνέντευξη.
Σε μια σειρά δοκιμών που χρησιμοποιούν ραδιοιχνηθέτες – βραχείας δράσης ραδιενεργά μόρια που “ανάβουν” σε μια σάρωση PET – οι ερευνητές εξέτασαν και τα δύο σετ συμμετεχόντων για τις ποσότητες του Αβ και του μεταφορέα σεροτονίνης (5-HTT), μιας πρωτεΐνης που ρυθμίζει την ποσότητα σεροτονίνης στα νευρικά κύτταρα.
Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν από τις σαρώσεις PET αναλύθηκαν στη συνέχεια χρησιμοποιώντας έναν μαθηματικό τύπο που προσδιόριζε ένα μοτίβο που δείχνει πώς η συσσώρευση Αβ σχετίζεται με το 5-HTT.
Το μοτίβο ήταν σημαντικά υψηλότερο στην ομάδα της κατάθλιψης στα τέλη της ζωής, υποδεικνύοντας ότι η μείωση του 5-HTT συνδέεται με υψηλότερα επίπεδα Αβ σε διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου – και στη συνέχεια, με την κατάθλιψη.
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης τη σχέση μεταξύ του μαθηματικά προερχόμενου προτύπου και της σοβαρότητας της κατάθλιψης. Για όλους τους συμμετέχοντες στη μελέτη, όσο περισσότερο παρατηρήθηκε το μοτίβο μειωμένης σεροτονίνης/αυξημένου Αβ, τόσο μεγαλύτερα ήταν τα καταθλιπτικά συμπτώματα.
Τα χαμηλότερα επίπεδα σεροτονίνης, λένε οι ερευνητές, προηγουμένως συνδέονταν με την κατάθλιψη. Επομένως, εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης – αντικαταθλιπτικά που αυξάνουν την ποσότητα της χημικής ουσίας του εγκεφάλου σε πιο φυσιολογικό επίπεδο – έχουν συνταγογραφηθεί για τη θεραπεία μείζονος καταθλιπτικών διαταραχών, αγχωδών διαταραχών και άλλων ψυχολογικών καταστάσεων.
Απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να κατανοηθεί πώς αυτά τα ευρήματα μπορούν να εφαρμοστούν καλύτερα για να βοηθήσουν άτομα με κατάθλιψη. Στόχος της έρευνας είναι να χρησιμοποιήσουν τα ευρήματα ως διαγνωστικό εργαλείο για να προβλέψουν ποιος θα ανταποκριθεί καλύτερα στα αντικαταθλιπτικά και ποιος μπορεί να διατρέχει κίνδυνο άνοιας.