Τα social media είναι το νέο ναρκωτικό της ψηφιακής εποχής

Γράφει η Αλεξία Σβώλου 

Ο διαδικτυακός εθισμός, το e-bullying και ο διαδικτυακός τζόγος εκτοξεύθηκαν, αντικαθιστώντας παλιές γνώριμες συμπεριφορές.

Η πανδημία, οι καραντίνες, η τηλεπαίδευση και η τηλεργασία αναδιαμόρφωσαν τη σχέση μας με τον ψηφιακό κόσμο και προκάλεσαν μια απότομη εισβολή των νέων τεχνολογιών στη ζωή μας, με συνέπεια πολλοί άνθρωποι να εμφανίσουν εξάρτηση από το ίντερνετ και τα social media. Στην covid εποχή ο διαδικτυακός εθισμός, το e-bullying και ο διαδικτυακός τζόγος εκτοξεύθηκαν όπως κατέγραψαν μελέτες της Ελληνικής Εταιρίας Εφηβικής Ιατρικής, ενώ το  sexting (το….ηλεκτρονικό σεξ, μέσω μηνυμάτων) αντικατέστησε το νεανικό φλερτ, μια και οι έφηβοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με περιορισμούς στις μετακινήσεις και  χωρίς προσωπικό χώρο για ερωτικές περιπτύξεις. Σε όλα αυτά τα ανησυχητικά ευρήματα έρχεται μια νέα έρευνα του Γιώργου Παπαζήση, ψυχίατρου-ψυχοθεραπευτή, Αναπληρωτή καθηγητή φαρμακολογίας και κλινικής φαρμακολογίας στην Ιατρική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) να αποδείξει πως η συστηματική χρήση των social media συνδέεται με την ντοπαμίνη, το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, με συμπεριφορές εξάρτησης και ουσιαστικά προσομοιάζει σε ένα νέο είδος ναρκωτικού.

Όπως εξηγεί ο ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής, Αναπληρωτής καθηγητής φαρμακολογίας και κλινικής φαρμακολογίας ΑΠΘ, Γιώργος Παπαζήσης: «Οι μελέτες δείχνουν ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ουσιαστικά ‘ξανακαλωδιώνουν’ τον εγκέφαλό μας έτσι ώστε να περιμένουμε άμεση ικανοποίηση. Με άλλα λόγια, όταν λαμβάνουμε μια ειδοποίηση, ένα μήνυμα, ένα like ή ένα share, αναμένουμε γρήγορη αλλά βραχυπρόθεσμη ευχαρίστηση και ανταμοιβή επειδή ο εγκέφαλος θα παράξει ένα χτύπημα ντοπαμίνης». Τα ερεθίσματα που δέχεται ο εγκέφαλος μας είναι εξαιρετικά γρήγορα και έντονα με αποτέλεσμα αυτός να ανταποκρίνεται με αλλαγές ανάλογες με αυτές που παρατηρούνται σε άλλα εξαρτησιογόνα ερεθίσματα ή ουσίες. Η εθιστική φύση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης περιγράφεται ως ανάλογη με την εθιστική φύση του τζόγου. Είτε βρισκόμαστε στο Instagram, στο TikTok, στο youtube ή σε παρόμοια πλατφόρμα, κάνουμε διαρκή μετακύλιση από το ένα video στο άλλο,  με κάθε video να έχει διάρκεια    5 έως το πολύ 10 δευτερολέπτων και πριν το καταλάβουμε, έχουμε περάσει την τελευταία ώρα παρακολουθώντας τυχαία βίντεο — αλλά δεν μπορούμε να σταματήσουμε, γιατί  αναζητούμε συνεχώς νέο, εντονότερο ερέθισμα.

«Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ‘ξανακαλωδιώνουν’ τον εγκέφαλό μας έτσι ώστε να περιμένουμε άμεση ικανοποίηση, έτσι όταν λαμβάνουμε μια ειδοποίηση, ένα μήνυμα, ένα like ή ένα share, αναμένουμε γρήγορη αλλά βραχυπρόθεσμη ευχαρίστηση και ανταμοιβή από την παραγωγή ντοπαμίνης».

Γιώργος Παπαζήσης, ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής, Αναπληρωτής καθηγητή φαρμακολογίας και κλινικής φαρμακολογίας στην Ιατρική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Όταν δεν λαμβάνουμε ένα like, ένα μήνυμα ή κάποιο είδος «ανταμοιβής», νιώθουμε άγχος, μοναξιά και κατάθλιψη λόγω της αποτυχίας λήψης «εικονικής» ανταμοιβής. Ο αν. Καθηγητής, Γιώργος Παπαζήσης, εκτιμά ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να είναι επιβλαβή διαστρεβλώνοντας την εικόνα του εαυτού μας και ενώ οι πλατφόρμες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης βοηθούν φαινομενικά στη διασύνδεσή μας, μπορούν επίσης να μας κάνουν να νιώθουμε απομονωμένοι, οι πλατφόρμες και τα social media μας καθιστούν κατοίκους όχι πλέον της γειτονιάς μας αλλά  ενός «παγκόσμιου χωριού», καταργούν τις αποστάσεις και τα σύνορα και  ταυτόχρονα μας αποξενώνουν. Ο αναπληρωτής καθηγητής συμβουλεύει παιδιά, έφηβους κι ενήλικους να αφήσουν τα κινητά τηλέφωνα και τα social media στην άκρη, να βγουν έξω και να ζήσουν τη ζωή τους στον κανονικό κι όχι τον ψηφιακό κόσμο.

Η συμβουλή του μας θυμίζει λίγο την τηλεοπτική σειρά που έσπασε το box office στην Ελλάδα, το θρυλικό «Παραπέντε» όπου ο Γιώργος Καπουτζίδης ξεδίπλωσε το συγγραφικό, σεναριακό και υποκριτικό του ταλέντο ερμηνεύοντας ταυτόχρονα τον ρόλο ενός ήρωα από την θρυλική πρωταγωνιστική  5άδα, που είχε μια φυσική συστολή και ζούσε  το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του παρακολουθώντας τις ζωές των άλλων στην τηλεόραση. Ο Σπύρος του «Παραπέντε» ήταν απορροφημένος από την TV όπως σήμερα είναι πολλοί έφηβοι από το διαδίκτυο και η γιαγιά του τον έσπρωχνε με κάθε τρόπο να  βγει έξω από το σπίτι και να ζήσει τη ζωή του, χωρίς να φοβάται (να απογοητευτεί, να πληγωθεί, να πονέσει, να προδοθεί).  Σε αντίθεση βέβαια με την τηλεόραση που αποχαυνώνει και ενοχοποιείται και για την παχυσαρκία, ο εθισμός στο διαδίκτυο συνοδεύεται από μια σειρά κινδύνους για την υγεία, από τον διαδικτυακό εθισμό, τη διαδικτυακή αποπλάνηση, το διαδικτυακό bullying, ακόμα και τις απόπειρες αυτοκτονίας μετά από συμμετοχή σε πολύ επικίνδυνα παιχνίδια που διακινούνται στα social media με τη μορφή προκλήσεων (challenges).

Στη ζωή δεν πρέπει να δαιμονοποιούμε το διαδίκτυο  γιατί είναι ένας φανταστικός κόσμος με άπειρες δυνατότητες στον οποίο θα ζήσουν τα παιδιά μας. Όμως επειδή το διαδίκτυο προσφέρει ανωνυμία, «βγάζει» τον χειρότερο εαυτό σε ανθρώπους με βαριά ψυχοπαθολογία-κι αυτοί μπορεί να γίνουν πολύ επικίνδυνοι. Γι αυτό πρέπει να μάθουμε να χειριζόμαστε το διαδίκτυο με προσοχή και κανόνες» προσθέτει από τη μεριά της η αναπληρώτρια καθηγήτρια παιδιατρικής-εφηβικής υγείας Άρτεμις Τσίτσικα, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρίας Εφηβικής Ιατρικής και επιστημονικά υπεύθυνη των Δομών και των προγραμμάτων φιλικών για τους νέους, των ΠΟΥ & ΕΚΠΑ.

ΠΗΓΗ: Έντυπο “Περί Υγείας”