Μωβ Μέδουσες

Γράφει ο Τακλής Χρήστος
Θαλάσσιος Βιολόγος και Διαχειριστής Ελληνικού Παρατηρητηρίου Βιοποικιλότητας

Τι πρέπει να γνωρίζετε για το πελαγικό είδος που εντοπίζεται από την επιφάνεια μέχρι το βάθος της θάλασσας.

Οι μωβ μέδουσες (Pelagia noctiluca) είναι πελαγικό είδος, τις οποίες μπορούμε να την εντοπίσουμε παντού από την επιφάνεια της θάλασσας μέχρι και τα 1600 μέτρα βάθος και λόγω αυτής της εξάπλωσης είναι αρκετά δύσκολο να μελετηθούν.

Συνήθως τις βλέπουμε σε μέγεθος τα 8-10 εκατοστά, ενώ μπορούν να φτάσουν μέχρι και τα 12 εκατοστά διάμετρο η καμπάνα της. Έχουν 4 πλοκάμια τροφής και 8 πλοκάμια (νημάτια) περιμετρικά της καμπάνας όπου αυτό το μήκος των νημάτιων μπορούν να φτάσουν μέχρι 10 μέτρα (Perseus, Sterrer 1986) όταν τα απλώνουν για να τραφούν, ενώ συνήθως δεν ξεπερνάνε τα 2-3 μέτρα. Όταν είναι νεαρές οι Pelagia noctiluca έχουν ένα πορτοκαλό-καφέ χρώμα και τα νημάτια τους δεν ξεπερνούν σε μήκος τα πλοκάμια τροφής.

Κυρίως τρέφονται με σάλπες, διάφορα χιτωνοφόρα, πλακτονικά καρκινοειδή και αυγά ψαριών. Ενώ οι μεγαλύτεροι φυσικοί θηρευτές των μωβ μεδουσών είναι η Δερματοχελώνα, η Καρέτα καρέτα, ο Τόνος, ο Ξιφίας και το Φεγγαρόψαρο.

Μέχρι τώρα βλέπαμε εξάρσεις ανά 10-12 χρόνια και αυτές οι εξάρσεις κρατούσανε 2-3 (μέγιστο 4) χρόνια. Αλλά λόγω της κλιματικής αλλαγής σε συνδυασμό με την υπεραλίευση βλέπουμε σε μικρότερο χρονικό διάστημα να γίνονται νέες και μεγαλύτερες πληθυσμιακές εξάρσεις.

Αυτές οι εξάρσεις δημιουργούν κυρίως πρόβλημα στον τουρισμό και στην αλιεία, αλλά κάνουν και εφιαλτικά τα μπάνια για τους λουόμενους επειδή έχουν μια δυνατή νευροτοξίνη η οποία δημιουργεί κυρίως δερματικά προβλήματα όπως ερύθημα, πρήξιμο, κάψιμο, ενώ πιο σπάνια μπορούν να προκαλέσουν (σ.σ. λόγω της νευροτοξίνης): Ναυτία, Πτώση πίεσης, Ταχυκαρδία, Κεφαλαλγία, Εμετός, Διάρροια, Σπασμός των βρόγχων και Δύσπνοια όπου οι πολίτες αν αντιμετωπίσουν κάτι από τα τελευταία πρέπει να πάνε αμέσως σε κέντρο υγείας ή νοσοκομείο, όπως και οι αλλεργικοί άνθρωποι.

Τα δερματικά προβλήματα όπως ερύθημα, πρήξιμο και κάψιμο μπορούν να αντιμετωπιστούν άμεσα στην παραλία, όπου οι πολίτες μόλις νιώσουν το τσίμπημα πρέπει να βγουν έξω στην παραλία και να μην συνεχίσουν το κολύμπι για την ίδια ημέρα. Αν έχει σπάσει κάποιο νημάτιο και έχει κολλήσει σε μέρος του σώματος μας, πρέπει με κάποια πλαστική κάρτα ή τσιμπιδάκι και όχι γυμνά χέρια, να τα αποσύρουμε τα νημάτια και να ρίξουμε 1:1 μαγειρική σόδα με θαλασσινό νερό. Δεν ρίχνουμε ξύδι, αμμωνία, ούρα ή γλυκό νερό γιατί θα ενεργοποιήσουν τις αδρανείς νηματοκύστες με την νευροτοξίνη που περιέχουν. Ενώ φροντίζουμε να έχουμε μαζί μας μια κορτιζονούχα κρέμα όπως π.χ. fucicort ή κάποιο αντιισταμινικό χάπι.

Χρησιμοποιούμε και κάποια λογική και δεν μπαίνουμε στην θάλασσα αν δούμε πολλές μωβ μέδουσες ενώ αν δούμε πολύ λίγες και με απόσταση η μία από την άλλη, μπορούμε να κολυμπήσουμε πάντα με μάσκα να βλέπουμε στην θάλασσα τι γίνεται και να κρατάμε μια ασφαλής απόσταση τουλάχιστων 2 μέτρων από τις μέδουσες.

Ενώ μπορούμε και από τις προηγούμενες ημέρες να δούμε τις καιρικές συνθήκες στις παραλίες που μας ενδιαφέρουν, ώστε ο άνεμος να διώχνει τις μέδουσες ανάλογα με τον προσανατολισμό της παραλίας.

Και εδώ πολλές φορές προκύπτει και ένα πρόβλημα. Το ότι οι λουόμενοι βγάζουν τις μωβ μέδουσες (όπως και άλλα είδη) στην παραλία, μεταφέροντας το πρόβλημα στην στεριά. Διότι τα νημάτια σπάνε εύκολα και είτε επιπλέουν στην επιφάνεια της θάλασσας στα ρηχά νερά ή είτε πέφτουν στην παραλία όπου οι πολίτες ακόμα και μετά από κάποιες ώρες να τα ακουμπήσουν ή να τα πατήσουν μπορούν να τσιμπηθούν και η νευροτοξίνη να εκχυηθεί κάτω από το δέρμα τους

Αλλά όλοι οι πολίτες μπορούν να συνεισφέρουν σε δεδομένα και καταγραφές, βάζοντας αυτές τις καταγραφές για το που είδαν μέδουσες στην παγκόσμια πλατφόρμα καταγραφής βιοποικιλότητας inaturalist.org, η οποία υπάρχει και για κινητά και tablets. Είναι πολύ εύκολο. Πρέπει να γραφτούν στην πλατφόρμα και μετά να πάνε να ανεβάσουν μια νέα καταγραφή, να τραβήξουν αν μπορούν μια φωτογραφία (ακόμα και από το κινητό του) για επιβεβαίωση του είδους και για να είναι αξιόπιστη η πληροφορία, να βάλουν ημερομηνία και ώρα αν δεν τα έχει τραβήξει αυτόματα τα στοιχεία, να βάλουν ακριβής τοποθεσία και να βάλουν και το όνομα της μέδουσας (που αν δεν το ξέρουν μπορούν να γράψουν cnidaria).

Έτσι με το iNaturalist τα δεδομένα είναι ανοιχτά και ανά πάσα στιγμή διαθέσιμα να κατέβουν σαν αρχείο για να επιβεβαιωθούν και να μελετηθούν από τον κάθε επιστήμονα βιολόγο, ερευνητή ή και φοιτητή, ή για να μπορούν να δουν την χαρτογράφηση και τον πίνακα οι πολίτες που τους ενδιαφέρει που έχουν καταγραφεί μέδουσες και πότε μέσα από την πλατφόρμα, αλλά ακόμα και από δημοσιογράφους που μπορούν να παίρνουν τα δεδομένα και να ενημερώνουν μετέπειτα σε τοπικό ή πανελλαδικό δίκτυο για τις εμφανίσεις μεδουσών.

Και για να κλείσουμε, οι μωβ μέδουσες (Pelagia noctiluca), είναι ένα είδος που θα πρέπει να τις έχουμε υπόψιν μας κάθε καλοκαίρι άσχετα άμα υπάρχουν εξάρσεις ή όχι γιατί βρίσκονται και αναπαράγονται στην Μεσόγειο και είναι ένα είδος με το οποίο θα πρέπει να μάθουμε να συνυπάρχουμε.

Πηγή: Έντυπο «Περί Υγείας»